تعریف حسابرسی داخلی چیست و چرا اجرای آن برای سازمانها اهمیت دارد؟ روشها و مراحل حسابرسی داخلی چگونه است؟ چگونه میتوان ریسکها و ضررهای احتمالی را در سازمان به حداقل رساند؟ در صورت عدم انجام حسابرسی داخلی، چه مشکلاتی برای سازمان به وجود میآید؟ چک لیست حسابرسی داخلی چیست و چطور باید آن را تدوین کرد؟ چک لیست های حسابرسی داخلی را چه کسی بررسی میکند؟.
بررسی اصول حسابرسی چندان کار راحتی نیست. درواقع برای این که بدانیم اصول حسابرسی چیست ابتدا باید تعریف اصول حسابرسی، تعریف حسابرسی و انواع آن را بدانیم. در این مقاله با اهدافی که حسابرسی دنبال میکند و مفاهیمی که یک حسابرس باید بداند آشنا میشوید
نقش حسابرس داخلی
بدون تردید حسابرسی داخلی جایگاه تاثیرگذاری در ساختار راهبری شرکت ها دارد. حسابرسی داخلی با شناسایی به موقع ضعف های با اهمیت در کنترل های داخلی نقش قابل توجهی در کاهش وقوع تقلب، دستکاری اطلاعات، بهبود گزارشگری مالی و افزایش کارایی و اثربخشی در شرکت دارد. پس از تصویب دستورالعمل کنترل های داخلی و منشور حسابرسی داخلی در سال 1391 توسط سازمان بورس و اوارق بهادار، بررسی چالش ها و آسیب های حسابرسی داخلی اهمیت بسزایی پیدا کرده است. بسیاری از صاحب نظران و مدیران این حوزه معتقدند، آسیب های متعددی به خصوص در سالهای اولیه، حسابرسی داخلی را تهدید کرده و مانع از اثربخشی آن شده است. پژوهش حاضر که در زمره پژوهش های پیمایشی است، با انجام مصاحبه و مرور بر پژوهش های گذشته اقدام به تهیه و آزمون پرسشنامه با استفاده از اطلاعات واقعی حسابرسی داخلی نموده است. جامعه و نمونه آماری شامل مدیران و روسای حسابرسی داخلی، خبرگان مالی و اعضای کمیته های حسابرسی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران می باشد. تعداد پاسخ دهنده های پرسشنامه ها پس از 3 مرتبه ارسال 88 نفر می باشند. ضعف نظارت سازمان بورس، عدم کفایت حقوق و مزایای حسابرسان داخلی و در نهایت تعلق نگرفتن پاداش آسیب های حسابرسان داخلی است. علاوه بر این آموزش حسابرسان داخلی، آزمون تایید صلاحیت، عدم تصدی مسئولیت همزمان در چند شرکت، بازنگری منشور حسابرسی داخلی، اعطای پاداش، جلسه های مستمر با حسابرسان مستقل و پیگیری نقاط ضعف کنترل های داخلی توسط مجمع عمومی سالیاته از جمله راهکارهای بهبود عملکرد حسابرسی داخلی به حساب می آید.
کلمه “حسابرسی داخلی” اغلب احساس ترس، ناامیدی و مصرف وقت را به همراه دارد. حتی در بهترین شرایط، بیشتر افراد مجبور می شوند که شخصی فعالیت هایشان را ناراحت کننده یا مرعوب کننده مرور کند. درک درستی از نقش ممیزی داخلی، دانستن اینکه در طی حسابرسی داخلی چه انتظاری دارید و دانستن مشکلات احتمالی برای جلوگیری از این امر به شما کمک می کند تا خیالی آسوده داشته باشید و تجربه ای بسیار دلپذیر و با ارزشتر را تجربه کنید. در این مقاله با ما همراه باشید تا با مفهوم حسابرسی داخلی و سوالات متداول پیرامون آن بیشتر آشنا شوید.
کمیته حسابرسی چیست؟ ویژگی ها و انواع کمیته حسابرسی
به طور کلی در تمامی سازمانها، گزارشات مالی از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند. پس باید قابل اتکا، قابل فهم و مربوط باشند. برای اینکه گزارشات مالی دارای چنین ویژگی هایی باشند و کیفیت گزارشات افزایش پیدا کند، سازمانها می توانند از کمیته ای به نام کمیته حسابرسی استفاده کنند.
این کمیته با نظارت بر فرآیند گزارشگری مالی باعث افزایش هرچه بیشتر کیفیت گزارشات مالی میشود. به دلیل اهمیت و کاربرد کمیتهحسابرسی در سازمانها، در این مقاله به معرفی کمیتهحسابرسی و انواع، ویژگی ها و وظایف این کمیته پرداخته ایم. با ما همراه باشید.
تعریف کمیته حسابرسی
کمیتهحسابرسی کمیته ای است که از طرف هیئتمدیره انتخاب میشود. از آنجایی که کیفیت گزارشات مالی برای سازمانها از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، لذا سازمانها برای انجام این کار اقدام به تشکیل کمیتهحسابرسی می کنند. از جمله وظایف این کمیته، نظارت بر فرآیند گزارشات مالی، فعالیتها حسابرسی و کنترل های داخلی می باشد. لازم به ذکر است که برای داشتن گزارشات درست، نیاز به نرم افزار حسابداری دقیق و کاربردی نیز هست.
از جمله کاربرد کمیتهحسابرسی این است که، کمیته می تواند با انجام نظارت دقیق، کیفیت گزارشات مالی ارائه شده توسط سازمانها را افزایش دهد. همچنین کمیته ی حسابرسی به عنوان نماینده سهامداران می باشد که از منافع و حقوق آنها حفاظت میکند.
طبق ماده 2 منشور کمیتهحسابرسی، هدف از تشکيل کميته حسابرسي، کمک به ایفای مسئولیت نظارتی هیئتمدیره و بهبود آن جهت کسب اطمينان از موارد زیر می باشد:
حسابرسی داخلی چه وظایفی دارد؟
حسابرس مسئول انجام رویههایی است که کارایی و اثربخشی کنترلهای داخلی شرکت را برای دستیابی به اهداف تجاری آزمایش میکند. دامنه یک حسابرسی داخلی شامل تمام کنترلهای مالی و عملیاتی است که برای ایجاد حداکثر بهرهوری در یک شرکت استفاده میشود.
کنترل کلیه قراردادهای شرکت
نظارت بر چگونگی مدیریت منابع مالی
تحلیل دادههای گزارش ها
بررسی اجرای دقیق دستورالعملهای محافظت از دارایی
بررسی انجام صحیح مصارف مالی و هزینه ها
اعتبارسنجی به صحت تسهیم هزینه ها در حسابهای شرکت
بررسی صحت گزارشات دریافتی از دوایر مختلف شرکت به مدیریت
بررسی نتایج اقدامات صورت گرفته و اثر بخشی هریک
تطابق پرداختهای مالی با پیشرفت پروژه ها
تطابق گزارشهای مالی با اسناد و مدارک پرداختی
نظارت بر مستند کردن تمام اسناد مالی
ارزیابی کنترلهای صورت های مالی
کنترل تمامی حساب ها و کلیه فعالیت های حسابداری
نظارت بر اجرایی شدن مقررات استخدام در هنگام گزینش نیرو
بررسی صحت برگزاری مزایده ها، مناقصه ها و عقد قراردادهای کاری با اشخاص و شرکت ها
کنترل تناسب چارت سازمانی با وظایف افراد
نظارت دقیق بر انجام خریدهای شرکت و فعالیتهای بخش کارپردازی نظیر اموال، کالا، ماشین آلات و …
بررسی و جستجوی نقایص اقتصادی و مالی پروژهها
ارائه پیشنهادات اقتصادی برای بهبود اثربخشی
بررسی مواردی که حسابرسان خارجی نسبت به سازمان اعلام می دارند
ارائه پیشنهاد جهت بهبود روش ها
ارزیابی برنامه زمانی پروژه ها و اثر آنها بر تغییر هزینه پروژه ها
رسیدگی به موارد خاص
مهمترین وظایف حسابرس داخلی
برای کار به عنوان حسابرس داخلی، علاوه بر آنکه باید بدانید حسابرسی داخلی چیست، باید از وظایف یک حسابرس داخلی نیز آگاه باشید. حسابرس داخلی شرکت با گرفتن دسترسی به تمامی مدارک و اسناد، کار خود را شروع میکند. از جمله وظایف دیگر کارکنان، همکاری کامل با حسابرس است. وظیفه حسابرس پیدا کردن تمامی اشتباهات و اشکالات در بررسیهای مالی است. بدون حسابرسی، باید منتظر ضرر و زیان زیادی باشید. حسابرس کسی است که باید به امور مالی کاملاً تسلط داشته باشد. وظایف حسابرس داخلی او را مسئول پاسخگویی به مدیران و ارائه گزارشات میکند. اهدافی که حسابرس باید به آن برسد، شامل موارد زیر است:
بهبود فرایند نظارت مالی در سازمان
حفاظت از داراییها و مدیریت نیروی انسانی شرکت
بررسی صحت گزارشهای مالی شرکت
شناسایی هدررفت منابع مالی
آیین نامه (Regulation)
آیین نامه ها قوانینی (البته منظور از قانون، قانون به معنای عام آن است وگرنه قانون خاص فقط مصوبه مجلس شورای اسلامی یا پارلمان است) هستند که یا از طرف بانک به شرکت ابلاغ میگردند (خارجی) یا از سوی مدیر عامل و هیأت مدیره شرکت تصویب و ابلاغ میشوند. (داخلی). آیین نامه ها سه نوع اند:
الف) آیین نامه های اجرایی : مقرراتی هستند که به حکم صریح یا ضمنی قانونگذار برای تکمیل قانون وضع می شوند. به علت عدم استقلال ذاتی آنها به آنها آیین نامه های غیرمستقل نیز میگویند.
ب) آیین نامه جایگزین قانون یا آیین نامه های تفویضی : مقرراتی که با اذن صریح قانونگذار توسط قوه مجریه تدوین میشوند اما ماهیتاً با قانون فرقی ندارند.
ج) آیین نامه مستقل : مقامات اجرایی به موجب اصل 138 میتوانند در حدود اختیاراتشان اقدام به وضع آیین نامه نمایند. این نوع آیین نامه ها مستقل از قانون برای انتظام روابط افراد به کار میروند و بسیار متنوعاند، مانند آیین نامه های انتخاباتی ، شهرداری ، امور مالی ، استخدامی و … و مقامات واضع آن هیأت وزیران ، وزیر ، استاندار ، فرماندار و … میباشند.
دستورالعمل (Guideline)
دستورالعمل، تعیین ضوابط اجرایی برای واحدهای شرکت به منظور ارائه اطلاعات فنی و عملی است. دستورالعمل عبارت است از ترتیب انجام کار به ترتیب اجرای آن که برای اجرا به مقامات صالحه و در حدود وظایف و مسؤولیت به کارکنان شرکت ابلاغ میشود. دستورالعمل ها به دو نوع اداری و فنی تقسیم می شوند.
1) دستورالعمل های اداری : به منظور اجرای ضوابط اجرایی اداری، مالی و منابع انسانی و همچنین راهنماهای کاری در این حوزه به واحدهای شرکت ابلاغ میگردند.
2) دستورالعمل های فنی : شامل ضوابط اجرایی تخصصی واحدها و همچنین راهنمای فنی میباشند.
بخشنامه یا شیوه نامه (Circular)
دستورالعمل هایی هستند که برای تسهیل اجرای قوانین و آیین نامه ها به کارکنان شرکت ابلاغ میگردد. بخشنامه ها به منظور ابلاغ قوانین و مقررات، ارائه اطلاعات و تغییراتی در روال وضع اداری، ابلاغ دستورالعمل ها و ابلاغ به منظور هماهنگی تهیه و تدوین میشوند. بخشنامه ها دارای دو نوع داخلی و خارجی هستند.
1) بخشنامه های داخلی : توسط مدیرعامل شرکت تهیه و ابلاغ میشود.
2) بخشنامه های خارجی : توسط بانک یا سایر نهادهای بالادستی به شرکت ابلاغ میشود و اگر مخالف صریح قانون نباشد از سوی مرئوس لازم الاتباع است.
تصویب نامه (canon)
مقرراتی است که مراجع و مقامات دولتی در حدود صلاحیت در امور معین و مشخص وضع مینمایند. (در اموری غیر از امور مورد نظر قانونگذار). مجوز حقوقی دولت در وضع تصویب نامه ناشی از مسئولیت است. تصویب نامه شامل امری معین و محدود است. به صورت متن واحد تدوین میشود ولی آیین نامه مشتمل بر قواعد عام و کلی متعدد و مرتبط است.
نظام نامه (Codebook)
مشخص کننده ساختار کلی یک سازمان و تعیین کننده ارکان و عناصر اصلی آن.
شهیدچمران: